Một buổi sáng, bố bạn tìm chìa khóa xe suốt nửa tiếng, cuối cùng lại thấy nó nằm trong tủ lạnh. Nếu bạn từng chứng kiến cảnh này, bạn không đơn độc. Nhiều gia đình phân vân khi bố mẹ có dấu hiệu sa sút trí tuệ: nên lo lắng đến mức nào, và khi nào nên cân nhắc trung tâm dưỡng lão cho người sa sút trí tuệ?
Khi bố mẹ bắt đầu hay quên: tình huống nhiều gia đình gặp phải
Nhiều người cho rằng già đi thì hay quên là chuyện bình thường. Phần lớn đúng là như vậy. Tuy nhiên, ranh giới giữa quên theo tuổi và dấu hiệu cần để ý không phải lúc nào cũng rõ ràng.
Hãy xem việc quên đó có ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày hay không. Làm rơi chìa khóa hay quên tắt bếp thỉnh thoảng có thể xảy ra với bất kỳ ai. Khác biệt nằm ở tần suất và mức độ tác động.
Một gia đình từng kể với chúng tôi rằng bà ngoại vẫn đi chợ đều, nhưng cứ về đến ngõ là loay hoay không nhớ nhà mình ở số nào. Chi tiết nhỏ đó chính là thứ đáng để ý.
Gia đình thường chủ quan và trì hoãn việc đưa bố mẹ đi khám. Chúng tôi khuyên bạn nên ghi lại các tình huống cụ thể ngay từ đầu, thay vì chờ đến khi có sự cố lớn.
Phân biệt quên thông thường và sa sút trí tuệ
Sa sút trí tuệ là nhóm triệu chứng làm suy giảm trí nhớ, khả năng suy nghĩ và khả năng sinh hoạt. Điểm khác biệt là nó tiến triển theo thời gian và lan dần sang nhiều mặt của đời sống.
Quên tên một người bạn cũ rồi nhớ lại sau đó thường là bình thường. Quên hẳn chuyện vừa xảy ra vài phút trước thì đáng quan tâm hơn. Bạn có thể để ý thêm các biểu hiện sau:
- Quên việc vừa làm và không nhớ lại được
- Lạc đường ở nơi đã đi lại nhiều năm
- Khó thực hiện những việc quen như nấu ăn hay tính tiền
- Thay đổi tính cách hoặc cảm xúc đột ngột
Khi những tín hiệu này kéo dài vài tuần hoặc lặp lại nhiều lần, bạn nên đặt lịch gặp bác sĩ thần kinh hoặc bác sĩ lão khoa.
Quy trình thăm khám và chẩn đoán
Khi đưa bố mẹ đi khám, bạn thường sẽ trải qua vài bước. Đầu tiên là khám lâm sàng, bác sĩ hỏi về tiền sử bệnh và các loại thuốc đang dùng. Sau đó có thể có bài kiểm tra nhận thức đơn giản.
Một số trường hợp cần chụp hình ảnh não để loại trừ các nguyên nhân khác như thiếu vitamin, tai biến nhỏ hay trầm cảm. Vì vậy, đừng vội kết luận chỉ dựa trên cảm nhận cá nhân.
Chúng tôi khuyên gia đình chuẩn bị sổ theo dõi triệu chứng, ghi lại ngày giờ, việc đã xảy ra và phản ứng của bố mẹ. Thông tin cụ thể giúp bác sĩ hiểu diễn tiến nhanh hơn.
Chăm sóc tại nhà: những việc làm được và giới hạn
Chăm sóc tại nhà là lựa chọn nhiều gia đình ưu tiên, và hoàn toàn có thể làm được ở giai đoạn đầu. Quan trọng nhất là tạo môi trường an toàn: khóa bếp khi không dùng, dán nhãn lên các ngăn tủ và dọn vật cản để tránh té ngã.
Giữ nếp sinh hoạt đều đặn giúp người bệnh bớt lo lắng. Thay đổi đột ngột thường làm triệu chứng tệ đi, nên nếu buộc phải thay đổi, hãy làm từ từ.
Người chăm sóc cũng cần nhận biết khi mình kiệt sức. Mất ngủ kéo dài hay dễ cáu gắt là tín hiệu cảnh báo. Tìm thêm hỗ trợ không đồng nghĩa với bỏ rơi bố mẹ.
Chi phí chăm sóc người sa sút trí tuệ: ước tính thực tế
Thuê người giúp việc theo giờ thường linh hoạt và chi phí thấp, phù hợp khi người thân vẫn sống cùng. Thuê toàn thời gian sẽ tốn kém hơn đáng kể.
Đưa người bệnh vào cơ sở chăm sóc chuyên biệt là khoản chi lớn hơn, đổi lại có điều dưỡng và không gian thiết kế riêng cho người mất trí nhớ. Mức phí thay đổi tùy chất lượng và dịch vụ đi kèm, nên hỏi rõ bảng giá trước khi quyết định.
| Hình thức | Đặc điểm | Phù hợp với |
|---|---|---|
| Người giúp việc theo giờ | Linh hoạt, chi phí thấp nhất, người bệnh vẫn ở nhà | Giai đoạn đầu, có người thân chăm sóc chính |
| Người chăm sóc ở nhà toàn thời gian | Có người theo sát liên tục, chi phí cao hơn đáng kể | Người bệnh cần giám sát suốt ngày đêm |
| Cơ sở dưỡng lão chuyên biệt | Có điều dưỡng, không gian an toàn và hoạt động trị liệu | Triệu chứng đã nặng, gia đình không đủ sức chăm sóc |
Bạn nên lập ngân sách dài hạn, ước tính chi phí hằng tháng và cộng thêm khoản dự phòng cho thuốc men và khám định kỳ.
Cách chọn trung tâm dưỡng lão cho người sa sút trí tuệ
Bắt đầu từ nhân sự. Hỏi tỷ lệ điều dưỡng trên số người bệnh và họ có được đào tạo chăm sóc người mất trí nhớ hay không. Điều dưỡng có kinh nghiệm xử lý tình huống người bệnh kích động khác hẳn nhân viên hành chính.
Không gian sinh hoạt cũng quan trọng: lối đi rộng, sàn không trơn, cửa sổ có chấn song và khu vực riêng giúp giảm nguy cơ té ngã. Nên đến tận nơi tham quan thay vì chỉ xem hình ảnh.
Cuối cùng là hoạt động trị liệu nhận thức và dinh dưỡng. Những buổi sinh hoạt nhẹ như xếp hình hay nghe nhạc giúp duy trì chức năng não lâu hơn.
Gợi ý tham khảo: mô hình chăm sóc chuyên biệt
Khi chăm sóc tại nhà không còn đủ, chẳng hạn người bệnh thường xuyên đi lạc hoặc có hành vi nguy hiểm, cân nhắc chuyển sang cơ sở chuyên nghiệp là quyết định hợp lý.
Nếu đang tìm hiểu, bạn có thể tham khảo dịch vụ chăm sóc người suy giảm trí nhớ Alzheimer tại TP.HCM để hình dung quy trình và tiêu chuẩn thường được áp dụng.
Khi tham quan bất kỳ cơ sở nào, hãy hỏi: mỗi ca có bao nhiêu điều dưỡng trực, quy trình xử lý khi người bệnh té ngã ra sao, gia đình được cập nhật tình hình bao lâu một lần, và thăm nom vào khung giờ nào.
Chăm sóc tinh thần cho người thân trong gia đình
Người trực tiếp chăm sóc người bệnh rất dễ rơi vào stress, mất ngủ và trầm cảm. Nếu bạn thường xuyên lo âu hoặc không còn vui với những việc từng yêu thích, hãy coi đó là dấu hiệu cần nghỉ ngơi.
Chia sẻ trách nhiệm giữa các thành viên là cách giảm áp lực hiệu quả nhất. Anh chị em có thể thay phiên trực, hoặc người ở xa đảm nhận phần tài chính và tìm kiếm hỗ trợ.
Tham gia nhóm hỗ trợ người nhà bệnh nhân cũng rất có ích, giúp bạn bớt cảm giác cô đơn trong hành trình chăm sóc.
Câu hỏi thường gặp
Quên nhiều có phải lúc nào cũng là sa sút trí tuệ không?
Không hẳn. Nhiều người hay quên do căng thẳng, thiếu ngủ, thiếu vitamin hoặc tác dụng phụ của thuốc. Nếu việc quên ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày, bạn nên đi khám để xác định nguyên nhân.
Có cần đưa bố mẹ đi khám ngay khi mới có triệu chứng nhẹ không?
Nên đi sớm nếu triệu chứng lặp lại hoặc tăng dần. Khám sớm giúp loại trừ các nguyên nhân có thể điều trị được và giúp gia đình có thời gian chuẩn bị.
Chăm sóc tại nhà và gửi trung tâm khác nhau thế nào về chi phí?
Chăm sóc tại nhà linh hoạt và có thể rẻ hơn nếu chỉ thuê theo giờ. Nếu cần người theo sát cả ngày, chi phí có thể tương đương hoặc cao hơn. Nên so sánh tổng chi phí thực tế thay vì chỉ nhìn con số hằng tháng.
Người sa sút trí tuệ có thể sống chung với người thân không?
Được, nếu môi trường đủ an toàn và có người hỗ trợ phù hợp. Nếu người chăm sóc không còn đủ sức hoặc người bệnh có hành vi nguy hiểm, nên xem xét các phương án khác.
Khi nào gia đình nên cân nhắc chuyển bố mẹ vào trung tâm chuyên biệt?
Thường là khi người bệnh có nguy cơ cao về an toàn, hành vi khó kiểm soát, hoặc người chăm chính đã kiệt sức. Đây là quyết định khó, nhưng không đồng nghĩa với bỏ rơi người thân.
Nếu đang phân vân, hãy bắt đầu bằng việc ghi lại triệu chứng và đặt lịch khám. Bạn có thể xem các cơ sở dưỡng lão tại TP.HCM để so sánh với hoàn cảnh gia đình, hoặc tìm thêm nội dung tư vấn chăm sóc người cao tuổi trên website của chúng tôi.
