Một người bạn của chúng tôi từng kể rằng con gái cô ấy cứ xin tiền mua đồ chơi mới mỗi tuần. Trong nhà đã có cả một tủ đồ chơi, nhiều món gần như chưa được đụng tới. Hỏi vì sao lại muốn mua thêm, con chỉ đáp gọn: “Vì bạn có.” Câu chuyện nhỏ ấy cho thấy trẻ không tự nhiên hiểu giá trị của tiền. Sự hiểu biết đó được hình thành dần, qua những việc diễn ra hằng ngày trong gia đình bạn.
Vì sao con trẻ cần học cách quản lý tiền từ sớm
Nhiều bậc cha mẹ rất coi trọng việc dạy con về tiền bạc. Thế nhưng khi bắt tay vào làm, họ thường lúng túng trước những câu hỏi rất cụ thể. Nên cho con bao nhiêu tiền là hợp lý? Bắt đầu từ tuổi nào thì phù hợp? Làm sao để con không thấy bị gò bó khi phải theo dõi từng khoản chi nhỏ?
Kiến thức tài chính cá nhân hiếm khi được dạy chính thức ở trường. Vì vậy phần việc này gần như dồn hết về gia đình. Theo chúng tôi, bạn không cần một buổi nói chuyện nghiêm túc hay bộ quy tắc phức tạp. Điều quan trọng hơn là để con tự trải nghiệm trong phạm vi an toàn, rồi cùng con nhìn lại những gì đã xảy ra. Chính quá trình nhìn lại ấy mới tạo ra bài học thật sự.
Cho con tự quản một khoản tiền nhỏ để học chi tiêu có kế hoạch
Đây là bước khởi đầu mà nhiều gia đình đã thử và thấy hiệu quả. Khi con được giao một khoản tiêu vặt cố định theo tuần hoặc theo tháng, con phải tự cân nhắc. Mua ngay món đồ đang thích, hay để dành cho thứ quan trọng hơn sau này?
Chính lúc phải tự quyết định như vậy, con mới hình thành tư duy chi tiêu có kế hoạch. Cách này tự nhiên hơn nhiều so với việc chỉ nghe cha mẹ dặn dò. Khoản tiền ấy nên đủ nhỏ để con có thể mắc lỗi. Nếu con tiêu hết sạch trong tuần đầu, bạn hãy để con tự chịu hệ quả. Sau đó, cùng con ngồi lại và hỏi con đã nghĩ gì khi chi tiêu. Những lần vấp ngã nhỏ như vậy thường dạy con nhiều hơn mười lời khuyên.
Bố mẹ cũng nên thống nhất với con vài quy định đơn giản. Chẳng hạn, tiền tiêu vặt không ứng trước cho tuần sau, hoặc mỗi lần nhận tiền con phải để dành một phần. Quy định càng rõ ràng, con càng dễ làm theo, và cũng bớt được những cuộc cãi vã không đáng có.
Biến việc mua đồ cũ thành bài học về giá trị đồ vật
Cách tiếp cận này khá hữu ích với những gia đình muốn con hiểu rằng đồ vật không nhất thiết phải mới mới có giá trị. Một cuốn sách cũ còn nguyên nội dung, một bộ đồ chơi đã qua sử dụng nhưng vẫn chắc chắn, đều có thể mang lại niềm vui không kém món mới toanh.
Khi cùng con đi chọn sách cũ hoặc trao đổi đồ dùng với bạn bè, con dần nhận ra giá trị thật nằm ở công năng sử dụng, chứ không nằm ở việc món đồ có mới hay không. Gia đình bạn có thể bắt đầu từ việc nhỏ như định kỳ cùng con xem lại tủ đồ chơi, chọn ra những món còn tốt để tặng bạn nhỏ khác. Sau vài lần như vậy, con thường tự nhận ra mình không cần nhiều thứ như đã nghĩ.
Nếu gia đình bạn cũng hướng tới lối sống tiết kiệm và tiêu dùng có ý thức hơn, bạn có thể tham khảo xu hướng chăm sóc bản thân tiết kiệm thay vì mua sắm vô tội vạ để có thêm góc nhìn về cách người trẻ đang cân bằng chi tiêu hiện nay. Những góc nhìn đó cũng hữu ích khi bạn trò chuyện với con về tiền bạc.
Độ tuổi nào phù hợp để bắt đầu
Không có mốc tuổi bắt buộc nào áp dụng cho mọi đứa trẻ. Theo kinh nghiệm chúng tôi tổng hợp từ những gia đình quanh mình, trẻ khoảng năm, sáu tuổi đã có thể làm quen với tiền. Các trò chơi đi chợ giả lập rất hợp lứa tuổi này. Bố mẹ có thể đưa con một tờ tiền nhỏ và để con tự chọn món đồ rẻ ở cửa hàng gần nhà.
Ở giai đoạn này con chưa cần hiểu về tiết kiệm hay đầu tư. Điều quan trọng là con bắt đầu thấy tiền có giới hạn và cần được cân nhắc trước khi dùng. Khi lên tiểu học và trung học cơ sở, bố mẹ có thể tăng dần trách nhiệm. Khoản tiêu vặt lớn hơn đi kèm mục tiêu cụ thể hơn, như để dành mua một món đắt tiền hoặc góp vào chuyến đi chơi chung của cả nhà. Điều chỉnh theo từng giai đoạn giúp bài học luôn vừa sức con.
Những hoạt động gia đình đơn giản giúp con hiểu tiêu dùng hợp lý
Những việc nhỏ trong sinh hoạt hằng ngày thường hiệu quả nhất. Trước mỗi lần đi siêu thị, hãy cùng con viết danh sách cần mua. Sau đó để con tự tính xem số tiền mang theo có đủ không. Khi con đứng trước quầy thu ngân và thấy tổng tiền vượt dự kiến, con sẽ hiểu vì sao cần đặt ưu tiên.
Một hoạt động khác là định kỳ cùng nhau soạn lại đồ dùng trong nhà. Những món không còn cần thiết có thể đem tặng hoặc bán lại. Việc này không mang tính dạy dỗ gượng ép, mà giống một buổi dọn nhà thông thường, nhưng con sẽ dần làm quen với khái niệm tiêu dùng hợp lý. Nếu muốn gợi ý cụ thể hơn, bạn có thể đọc cẩm nang chi tiêu thông minh để dành ngân sách tiết kiệm hợp lý và cùng con xây dựng thói quen cân bằng ngay từ những năm đầu đời.
Kết luận: để con học tiền bạc qua đời sống hằng ngày
Bắt đầu từ một khoản nhỏ, một chuyến đi chợ hay một lần chọn đồ cũ, tất cả đều đủ tạo nền tảng đầu tiên. Điều bạn cần là sự kiên nhẫn để con tự thử, tự sai và tự rút ra bài học của riêng mình. Khi con lớn dần, bạn chỉ cần điều chỉnh mức độ trách nhiệm cho phù hợp.
Bài học về giá trị đồng tiền sẽ đi cùng con suốt đời, và đó là món quà có ích hơn nhiều so với bất kỳ món đồ chơi nào.